Zelfvertrouwen en versterkende gedachten

Enkele jaren geleden stond ik voor een groep collega-managers om hen te informeren over een organisatieverandering. Tot mijn verrassing blokkeerde ik, was ik mijn verhaal kwijt en kwamen de woorden moeilijk uit mijn mond. Waarom was ik ineens zo zenuwachtig, en onzeker terwijl ik normaal geen enkele moeite heb om voor een groep te staan?

Presentatie Tijs stedenbaan 2011

Ik moest vandaag aan die belabberde presentatie terugdenken, omdat dezelfde gedachten mij nu opnieuw dwars zaten tijdens de voorbereiding van een presentatie. Gedachten als: “Ze zitten vast niet te wachten op mijn verhaal, ze hebben wel wat beters te doen. Ik heb toch niets te vertellen wat ze boeit. Wat ben ik toch een sukkel ten opzichte van die andere managers.” Wat ik me destijds al realiseerde, was dat  het niet zo zeer de situatie, maar vooral mijn eigen gedachten waren geweest maakten dat mijn zelfvertrouwen werd ondermijnd, waardoor de presentatie niet goed verliep.

De Rationaal Emotieve Theorie verklaart waarom je kan blokkeren in een situatie die veel belemmerende gedachten oproept. De RET methode gaat ervan uit dat ons denken bepaalt hoe we ons voelen en hoe we ons gedragen. RET geeft ook een bruikbare werkwijze om hiermee om te gaan en je zelfvertrouwen terug te winnen.  Je kunt je eigen mentale kracht vergroten, door te luisteren naar je eigen gedachten. In elke belemmerende gedachte zitten irrationele elementen, de RET noemt ze daarom irrationele gedachten. Als je je eenmaal bewust bent van de irrationaliteit van deze belemmerende gedachte, kun je een nieuwe gedachte formuleren die rationeler is. Hier vind je een aantal voorbeelden van positief geformuleerde, versterkende gedachten. Daarmee help je jezelf  om in lastige situaties toch het gewenste effect te bereiken.

RET van situatie naar reactie

Kortom: wie zich bewust is van zijn gedachten en de vertekeningen daarin, kan zijn gevoel en zijn houding en gedrag positief beïnvloeden. In bovenstaand schema zie je, hoe een lastige situatie vaak gedachten oproept, die gebaseerd zijn op oude overtuigingen. Die gedachten roepen een negatief of positief gevoel op, daarom zijn het belemmerende of ondersteunende gedachten. Dit gevoel is heel bepalend voor je gedrag en de effectiviteit daarvan. Zo kan negatieve gedachte een spiraal van negativiteit veroorzaken, omdat de belemmerende gedachte uitkomt en je nog negatiever over jezelf gaat denken. Een vicieuze cirkel dus, die kan worden doorbroken door je eigen gedachten te beïnvloeden.

Terug naar mijn eigen situatie. Als onderdeel van de ICM Coachingopleiding kregen we de volgende opdracht: maak een elevator pitch en presenteer die aan de groep. In een elevator pitch – een verkoop-praatje in de lift – verkoop je jezelf in één minuut aan een potentiële opdrachtgever.

Cartoon Elevator Pitch

Ik had een mooi verhaal op papier gezet over mezelf als coach, mijn kwaliteiten en in welke situaties je mij kan inschakelen. Toen we het aan elkaar gingen presenteren, merkte ik al dat ik onzeker werd. De andere presentaties zaten veel beter in elkaar, ik vond het geweldig hoe een ieder in zijn kracht voor de groep stond en zichzelf presenteerde. Al gauw werd ik overladen met gedachten als: “Wat kunnen zij dit allemaal goed. Dat kan ik nooit. Ik bak er vast niets van. Ik kan niet goed onthouden wat ik op papier heb gezet.” 

Veel voorkomende belemmerende gedachten komen voort uit perfectionisme: Het is nooit goed genoeg, ik moet harder werken. Een alternative gedachte kan dan zijn: Ik doe mijn best dus dat het is goed genoeg.  Ben je bang om fouten te maken, dan helpt de gedachte: Fouten is menselijk, zonder fouten kan je niet leren. Ook veel voorkomend is het thema aardig zijn. Ze vinden me niet aardig. Dit kan vervangen worden door: Ik ben zo aardig als ik wil zijn. Moet je veel van jezelf? Dan kun je in de gedachte het woord ” moeten ” vervangen door ” willen” of  “kiezen”. Onderaan dit artikel vind je een stappenplan voor het omvormen van belemmerende gedachten.

Gelukkig merkte ik direct bij de start dat het niet goed ging. Ik name even de tijd om mezelf te herstellen, door van binnen te voelen hoe spannend ik het vond en dit toe te laten. Daarna bedacht ik hoe vaak ik op het werk presentaties geef en wat een onzin het is om mezelf aan te praten dat ik dat niet kan. Ik zag iedereen even in verwarring over de korte pauze, maar ik zag ook hoe ze vol verwachting geïnteresseerd naar mij keken. Daarna merkte ik dat ik heel ontspannen mijn verhaal kon vervolgen.

Feedback Tijs elevator pitch

Op weg naar huis keek ik terug op de feedback die ik ontving: die was eigenlijk heel positief. Ik was mezelf en was de rust zelve. Deze keer liep het dus goed af. Maar ik bedacht wel dat ik voor mezelf wilde onderzoeken waar die onzekerheid vandaan komt. Een mooi aanknopingspunt dus voor coaching!

Tijs onderweg

 

Coaches kunnen het volgende stappenplan gebruiken om belemmerende naar ondersteunende gedachten om te vormen.

Stap 1. Eerst herkennen van het gevoel (vaak herken je eerder het gevoel dan de gedachte)

Stap 2: Doorvoelen van dit gevoel

Stap 3. Waar komt dit gevoel vandaan? Wat heb ik gedacht?

Stap 4. Belemmerende gedachte omkeren naar versterkende gedachte

4a Is dit waar?

4b Ben je absoluut zeker dat dit waar is

4c Wat gebeurt er als je hierin gelooft

4d Wat is er zonder deze gedachte

4e Draai de gedachte om

  1. Het is niet nodig om door te schieten in positief denken, maar wat helpt jou, om jezelf te beschermen, te versterken?

 

Begin met voelen bij jezelf

 Inzicht in de ander begint bij voelen bij jezelf. Afgelopen weken heb ik gemerkt dat het luisteren naar je eigen gevoel echt een van de meest basale onderdelen is van coachen. Want inzicht in de ander begint met meer voelen bij jezelf. Ik probeer daarom ook in mijn werk als manager steeds even stil te staan, naar binnen te gaan en me af te vragen: Wat voel ik? Waar voel ik dat? En wat zegt me dat? Dit doe ik bijvoorbeeld op momenten tussen afspraken in, wanneer je toch vaak even koffie gaat halen.

Tijs luisterend

Om een goed inzicht in de ander te krijgen is het van belang je bewust te zijn van overdracht en je eigen tegen-overdracht. Deze vertroebelen soms je waarneming, als je je daar niet bewust van bent. Paul Fedder gaf ons opdracht om een interview met een coach / psycholoog te houden over dit onderwerp. Dit interview zal ik binnenkort publiceren. Het boekje met de titel “Overdracht en tegenoverdracht” van Fee van Delft beschrijft boeiende voorbeelden uit de praktijk.

Overdracht en tegenoverdracht

Je persoonlijkheid kun je omschrijven als de manier waarop je jezelf aan je omgeving presenteert en op je omgeving overkomt. Het persoonlijkheidsmodel van Marjolein van Burik toont de verschillende lagen, die samen de persoonlijkheid vormen.

Persoonsmodel Burik

 

Vaardigheden (5) en gedrag (4) zijn het meest zichtbaar. De lagen 0 en 1 liggen minder aan de oppervlakte, maar zijn al bij je geboorte aanwezig. De andere lagen ontwikkel je vanaf je jonge jaren. Hoe ouder je bent, hoe meer er wordt toegevoegd aan dit ‘torentje’, hoe meer sporen er worden getrokken en des te meer kans dat er patronen ontstaan. Patronen kunnen kwaliteiten maar ook valkuilen zijn.

Tijdens een oefening met het persoonlijkheidsmodel sprak ik met een van de medestudenten over een belangrijke verandering in haar leven. Al snel kwam er verdriet boven, waarbij ik het even spannend vond om stilte te creeren, te vertragen en erbij te blijven. Ik stopte met vragen stellen, zodat er ruimte was om de emotie er te laten zijn.

Een stemmetje in mezelf zei echter: Doe niet zo zweverig, dit is voor watjes”. Tegelijk realiseerde ik me wat een geschenk zij gaf door mij te vertrouwen en haar emotie te tonen.

In de dramadriehoek worden drie herkenbare gedragingen genoemd, die vaak voortkomen uit overdracht.

Dramadriehoek

In plaats van in dit drama te stappen is het veel effectiever om voorrang te geven aan emotie. Geen hele gesprekken over hoe erg het allemaal is dus. Alleen wel het benoemen van de emotie (door de fysieke signalen te benoemen) is al voldoende, net zoals in de oefening gebeurde. Voor die emoties hoeven we niet bang te zijn dat ze te heftig worden en we hoeven ze al helemaal niet uit de weg te gaan. “Energy Motion” geeft het al aan, emoties zijn pakketjes van energie die in beweging komen. Als je deze blokkeert is dat niet fijn. Als je ze laat gaan lucht het op.

De meest herkenbare emoties herkennen we allemaal:

blij, boos, bang en bedroefd

Smiley blijSmiley boos

Smiley bangSmiley bedroefd

Hoe ga je dan met emoties om? HEEL simple, door de vier stappen te volgen,die een mens weer meer “HEEL” maken:

  • Herkennen (He!)
  • Erkennen (Ja, mag!)
  • Ervaren (voelen! 90 sec)
  • Loslaten

Via het kader van de Rationele Emotieve Theorie kun je leren de belemmerende gedachten die je gevoelens en emoties sturen te vervangen door steunende gedachten. Hierdoor kun je remmingen opsporen en de regie van je gedachten in eigen hand nemen. Je zult je omgeving daardoor anders gaan ervaren en je vervolgens anders gedragen. Hierover de volgende keer meer.

Inzicht in de ander met spiegelen en parafraseren

10 oktober 2014

Omdat ik vanaf onze caravan in Waverveen kwam fietsen was ik al vroeg aanwezig en kwam ik tegelijk binnen met docent Paul Fedder, een vrolijke en hartelijke man.  Voor sommigen was het even omschakelen om in dit tweede blok met een andere docent verder te gaan.  Paul vertelde openhartig over zijn leven, zijn passies en over hoe hij in het coachingvak is gerold. Daarmee was het ijs gebroken. 

Paul Fedder

Allereerst hebben we het belang ervaren van een goede coachingshouding bij aanvang van een gesprek. Ademhaling in de buik en de ander aankijken zorgen voor ontspanning en contact. Naast de coachingstechnieken als LSD, open vragen stellen, stilte inbouwen en spiegelen werd een belangrijk element toegevoegd, namelijk Parafraseren.

copyleft

Parafraseren houdt in dat je tussen antwoorden van de coachee wordt terugkoppelt over wat de ander heeft gezegd. Parafraseren doe je op inhoud en op gevoel. Hiermee hebben we geoefend. In de rol van waarnemer viel me op hoe snel de coach zelf gaat invullen. Samenvatten en het stellen van check-vragen zorgde ervoor dat ze elkaar bleven verstaan. Parafraseren op gevoel is iets dat we niet gewend zijn om te doen, de meeste medecursisten en ikzelf voelden nog schroom om te vertrouwen op je onderbuikgevoel en dit gevoel te verwoorden. Een mooi bruggetje naar confronteren vond ik: “ Als ik dat zo hoor, dan…”

Spiegel

In het gesprek waarbij ik de coach was, ervaarde ik hoeveel ik eigenlijk al in huis heb als coach door mijn jarenlange ervaring als leidinggevende. Er ontstond, mede door het spiegelen, snel een vertrouwelijke sfeer, ook het parafraseren ging als vanzelf. We kwamen snel tot de essentie, vooral doordat ik mezelf dwong om voldoende stilte en rust te nemen.

Tijs stilte

Het voelt nog tegennatuurlijk, maar ik mag nog meer stiltes inbouwen als het gesprek loopt. Een valkuil voor mij is om teveel sturend te zijn in het gesprek, duwend in een bepaalde richting, wat als manager heel effectief kan zijn om je doel te bereiken.

Maar als coach is het voor mij belangrijk om meer ruimte aan de ander te laten. De coachee toonde haar emoties en op dat moment is het niet zinvol om nog meer vragen te gaan stellen. Een woord waarmee ik moet oppassen is “Goh”. Dit komt oordelend over en kan verschillend geinterpreteerd worden. Ik kan beter benoemen wat dit bij mij oproept, dan ben ik transparanter. Concluderend is het voor mij crucial om me steeds bewust te zijn welke pet ik op heb: ben ik aan het leiding geven, dan ligt de nadruk op het bieden van duidelijkheid in wat er verwacht wordt en het ruimte geven in de invulling daarvan.

Als coach geef je alleen maar ruimte voor de ander en laat je de richting volledig los. Je helpt alleen de ander om dieper tot de essentie en tot inzicht te komen.

 

 

 

Inzicht in mezelf en mijn eerste coaching-ervaringen

26 september 2014

Mijn eerste les van de opleiding bij ICM werd gegeven door Remy van der Elzen en ging over je persoonlijke coachingskwaliteiten.  Ik werd verwelkomd door een leuke,  enthousiaste groep vrouwelijke medestudenten en voelde me direct thuis. 

Remy van der Elzen

Na een toelichting op LSD (Luisteren, samenvatten, doorvragen) en effectief feedback geven en ontvangen zijn we gaan oefenen met kernkwaliteiten. Het model met de kernkwadranten van Daniel Ofman staat daarin centraal.

Kernkwadranten

Voor mij kwamen deze keer de volgende woorden

  • Kernkwaliteit: Optimisme -> Valkuil: blij ei
  • Allergie: negatief <- Uitdaging: realistisch

Kortom: veel mensen waarderen mijn optimisme, maar ik kan daarin doorsla, kom ik over al seen blij ei. Wanneer ik me op cruciale momenten meer realistisch uitdruk, dan word ik serieus genomen.

Vervolgens stonden we stil bij de verschillende lagen in gedachten. Zo zijn er meningen, ideeen, overtuigingen en waarden. Die laatste liggen meer vast, maar minder aan de oppervlakte. Tijdens gesprekken kun je meer de diepte in gaan, door erachter te komen welke overtuigingen en warden ten grondslag liggen aan bepaalde uitspraken. Je doet dit vanuit het “wolkje van de coach”: vanuit helicopterview hoor je waar er lading op zit.

Daarna hebben we geoefend met toepassing van het “GROW-model van John Whitmore, waarin de vier belangrijkste stappen in het coachingsproces benoemd zijn.

GROW-model

Een mooie ervaring was, om te zien hoe ik me bewust was van mijn eigen gedachten tijdens een gesprek, met name bij het onderdeel Reality is het belangrijk om te zien hoe je eigen gedachten soms oordelend kunnen zijn. Ik ervaarde de kunst van het neutraal en nieuwsgierig doorvragen en mijn verwondering zonder oordeel te tonen.

Tenslotte deden we een mooie intuitie oefening. We schreven een open vraag op. De ander leest de vraag voor en mediteert op beelden die binnenkomen. Bijv. Wat houdt je bezig? Hoe ziet je vriendengroep eruit? Hoe woon je?  Daarna wisselden we de beelden uit. Dat leverde zeer treffende uitspraken over elkaar en veel ontroering op.

Tijs fietsend

Terugkijkend op de eerste module zie ik als mijn grootste leerdoel voor de komende tijd, om meer authentiek en transparent te zijn. Ik wil dichter bij mijn gevoel komen, door eerder de signalen die ik opvang te verwoorden. Ik wil meer naar mezelf blijven luisteren tijdens coachinggesprekken. En vooral meer onder woorden te brengen wat ik zie en wat ik daarbij voel. Zo nodig kan ik checken of dit juist is. Door te letten op wat het verhaal of het gedrag van de ander met mij doet, kan ik beter feedback geven en leer ik meer op mijn intuitive te vertrouwen.  Dus eerst herkennen in mezelf en dan naar buiten brengen.