Leiding door ondersteuning van het groepsproces

De samenwerking in een groep loopt soms moeizaam. Dat kan verschillende oorzaken hebben, maar vaak is er sprake van belemmerende gedachten. Die kunnen niet alleen bij een individu, maar ook bij groep de overhand krijgen.  Afgelopen week viel mij op hoe vaak dit eigenlijk voorkomt. Hoe kun je in zo’n situatie de juiste ondersteuning bieden?
Stress op het werk
In een van de teams waar ik enkele jaren geleden leiding aan gaf was bezorgdheid over de hoge werkdruk. Er kwamen steeds spoedklussen binnen en een goede planning bood geen soelaas. Bij medewerkers bleef het gevoel: wij kunnen dit niet aan.
Door samen een overzicht te maken van alle werkzaamheden, met elkaar prioriteiten te stellen en het werk te verdelen, ontstond er overzicht en kon men alles weer in proportie zien. De paniek was weg, maar het gevoel dat men het niet aankan bleef. Dit werd mede gevoed door recente kritiek die meewerkers in het team hadden gekregen.
Groepsproces
Een onuitgesproken gedachte was: wij voldoen niet aan de verwachtingen. Wij doen het nooit goed genoeg. We hebben toen stilgestaan bij vragen als: Waar zijn we goed in als team? Waar vinden we dat anderen het beter doen? Wat geeft ons energie? Waarin blinken we uit en waar worden onze klanten blij van? Het negatieve beeld veranderde in een heel positief en gezamenlijk gedeeld beeld van de eigen kwaliteiten. Het uitspreken van waardering naar elkaar zorgde voor meer ondersteunende gedachten. Dit gaf zelfvertrouwen en energie om met elkaar te gaan voor meer kwaliteit en klantwaarde.
Stress-comic-by-Randy-Glasbergen
Zo helpt de Rationeel Emotieve Theorie om belemmerende gedachten om te zetten in ondersteunende gedachten, ook in groepsverband. Door in de groep stil te staan bij oorzaken van stress en negatieve gevoelens en vervolgens vragen te beantwoorden over wat kan er mis gaan ontstaat een realistischer en gedeeld beeld van de werkelijkheid. Vervolgens kunnen er mogelijkheden en scenario’s worden benoemd, die zorgen voor een gezamenlijk, positief toekomstbeeld. En ieder kan daar op zijn manier aan bijdragen om dit beeld te realiseren.

Zelfvertrouwen en versterkende gedachten

Enkele jaren geleden stond ik voor een groep collega-managers om hen te informeren over een organisatieverandering. Tot mijn verrassing blokkeerde ik, was ik mijn verhaal kwijt en kwamen de woorden moeilijk uit mijn mond. Waarom was ik ineens zo zenuwachtig, en onzeker terwijl ik normaal geen enkele moeite heb om voor een groep te staan?

Presentatie Tijs stedenbaan 2011

Ik moest vandaag aan die belabberde presentatie terugdenken, omdat dezelfde gedachten mij nu opnieuw dwars zaten tijdens de voorbereiding van een presentatie. Gedachten als: “Ze zitten vast niet te wachten op mijn verhaal, ze hebben wel wat beters te doen. Ik heb toch niets te vertellen wat ze boeit. Wat ben ik toch een sukkel ten opzichte van die andere managers.” Wat ik me destijds al realiseerde, was dat  het niet zo zeer de situatie, maar vooral mijn eigen gedachten waren geweest maakten dat mijn zelfvertrouwen werd ondermijnd, waardoor de presentatie niet goed verliep.

De Rationaal Emotieve Theorie verklaart waarom je kan blokkeren in een situatie die veel belemmerende gedachten oproept. De RET methode gaat ervan uit dat ons denken bepaalt hoe we ons voelen en hoe we ons gedragen. RET geeft ook een bruikbare werkwijze om hiermee om te gaan en je zelfvertrouwen terug te winnen.  Je kunt je eigen mentale kracht vergroten, door te luisteren naar je eigen gedachten. In elke belemmerende gedachte zitten irrationele elementen, de RET noemt ze daarom irrationele gedachten. Als je je eenmaal bewust bent van de irrationaliteit van deze belemmerende gedachte, kun je een nieuwe gedachte formuleren die rationeler is. Hier vind je een aantal voorbeelden van positief geformuleerde, versterkende gedachten. Daarmee help je jezelf  om in lastige situaties toch het gewenste effect te bereiken.

RET van situatie naar reactie

Kortom: wie zich bewust is van zijn gedachten en de vertekeningen daarin, kan zijn gevoel en zijn houding en gedrag positief beïnvloeden. In bovenstaand schema zie je, hoe een lastige situatie vaak gedachten oproept, die gebaseerd zijn op oude overtuigingen. Die gedachten roepen een negatief of positief gevoel op, daarom zijn het belemmerende of ondersteunende gedachten. Dit gevoel is heel bepalend voor je gedrag en de effectiviteit daarvan. Zo kan negatieve gedachte een spiraal van negativiteit veroorzaken, omdat de belemmerende gedachte uitkomt en je nog negatiever over jezelf gaat denken. Een vicieuze cirkel dus, die kan worden doorbroken door je eigen gedachten te beïnvloeden.

Terug naar mijn eigen situatie. Als onderdeel van de ICM Coachingopleiding kregen we de volgende opdracht: maak een elevator pitch en presenteer die aan de groep. In een elevator pitch – een verkoop-praatje in de lift – verkoop je jezelf in één minuut aan een potentiële opdrachtgever.

Cartoon Elevator Pitch

Ik had een mooi verhaal op papier gezet over mezelf als coach, mijn kwaliteiten en in welke situaties je mij kan inschakelen. Toen we het aan elkaar gingen presenteren, merkte ik al dat ik onzeker werd. De andere presentaties zaten veel beter in elkaar, ik vond het geweldig hoe een ieder in zijn kracht voor de groep stond en zichzelf presenteerde. Al gauw werd ik overladen met gedachten als: “Wat kunnen zij dit allemaal goed. Dat kan ik nooit. Ik bak er vast niets van. Ik kan niet goed onthouden wat ik op papier heb gezet.” 

Veel voorkomende belemmerende gedachten komen voort uit perfectionisme: Het is nooit goed genoeg, ik moet harder werken. Een alternative gedachte kan dan zijn: Ik doe mijn best dus dat het is goed genoeg.  Ben je bang om fouten te maken, dan helpt de gedachte: Fouten is menselijk, zonder fouten kan je niet leren. Ook veel voorkomend is het thema aardig zijn. Ze vinden me niet aardig. Dit kan vervangen worden door: Ik ben zo aardig als ik wil zijn. Moet je veel van jezelf? Dan kun je in de gedachte het woord ” moeten ” vervangen door ” willen” of  “kiezen”. Onderaan dit artikel vind je een stappenplan voor het omvormen van belemmerende gedachten.

Gelukkig merkte ik direct bij de start dat het niet goed ging. Ik name even de tijd om mezelf te herstellen, door van binnen te voelen hoe spannend ik het vond en dit toe te laten. Daarna bedacht ik hoe vaak ik op het werk presentaties geef en wat een onzin het is om mezelf aan te praten dat ik dat niet kan. Ik zag iedereen even in verwarring over de korte pauze, maar ik zag ook hoe ze vol verwachting geïnteresseerd naar mij keken. Daarna merkte ik dat ik heel ontspannen mijn verhaal kon vervolgen.

Feedback Tijs elevator pitch

Op weg naar huis keek ik terug op de feedback die ik ontving: die was eigenlijk heel positief. Ik was mezelf en was de rust zelve. Deze keer liep het dus goed af. Maar ik bedacht wel dat ik voor mezelf wilde onderzoeken waar die onzekerheid vandaan komt. Een mooi aanknopingspunt dus voor coaching!

Tijs onderweg

 

Coaches kunnen het volgende stappenplan gebruiken om belemmerende naar ondersteunende gedachten om te vormen.

Stap 1. Eerst herkennen van het gevoel (vaak herken je eerder het gevoel dan de gedachte)

Stap 2: Doorvoelen van dit gevoel

Stap 3. Waar komt dit gevoel vandaan? Wat heb ik gedacht?

Stap 4. Belemmerende gedachte omkeren naar versterkende gedachte

4a Is dit waar?

4b Ben je absoluut zeker dat dit waar is

4c Wat gebeurt er als je hierin gelooft

4d Wat is er zonder deze gedachte

4e Draai de gedachte om

  1. Het is niet nodig om door te schieten in positief denken, maar wat helpt jou, om jezelf te beschermen, te versterken?